ISO 45001 Rehberi

ISO 45001 Belgesi Nasıl Alınır?

ISO 45001 Belgesi almak isteyen kuruluşların izlemesi gereken belgelendirme sürecini, gerekli şartları, İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin kurulumu, danışmanlık aşamalarını, denetim hazırlıklarını ve dikkat edilmesi gereken noktaları adım adım öğrenin.

ISO 45001 Belgesi nasıl alınır
Ana Konu ISO 45001 Belgesi alma süreci
Belgelendirme Bağımsız belgelendirme kuruluşu denetimi
Geçerlilik 3 yıllık belgelendirme döngüsü
TOEM Uzmanından Not

ISO 45001 Belgesi satın alınan bir belge değildir. Belgelendirme; kuruluşun İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin ISO 45001 standardı şartlarına uygun olarak kurulduğunun ve etkin şekilde uygulandığının bağımsız ve akredite bir belgelendirme kuruluşu tarafından doğrulanması sonucunda gerçekleştirilir.

ISO 45001 Belgesi Almak İçin İlk Adım Nedir?

ISO 45001 Belgesi almak isteyen kuruluşların en sık sorduğu sorulardan biri, “Başvuru nereye yapılır?” sorusudur. Oysa başarılı bir belgelendirme sürecinin ilk adımı başvuru yapmak değil, kuruluşun mevcut iş sağlığı ve güvenliği durumunu doğru şekilde analiz etmektir.

Bu analiz sırasında kuruluşun faaliyet konusu, organizasyon yapısı, çalışan sayısı, iş sağlığı ve güvenliği tehlikeleri, İSG riskleri, yasal uygunluk yükümlülükleri, mevcut İSG uygulamaları, hedefleri, dokümantasyon yapısı ve operasyonel kontrolleri değerlendirilir. Ardından ISO 45001 standardının beklentileri ile mevcut durum karşılaştırılır.

Bu çalışma sonucunda kuruluşun hangi konularda geliştirmeye ihtiyaç duyduğu belirlenir ve belgelendirme süreci için gerçekçi bir yol haritası oluşturulur. Planlama aşamasının doğru yapılması; gereksiz doküman hazırlanmasını önler, İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin işletmeye uygun şekilde tasarlanmasını sağlar ve belgelendirme denetimine hazırlık sürecini önemli ölçüde kolaylaştırır.

Bilgi

ISO 45001 Belgesi alma sürecine başlamadan önce standardın genel yapısını ve İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin işletmelere sağladığı katkıları öğrenmek isterseniz ISO 45001 Belgesi ve İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi sayfamızı da inceleyebilirsiniz.

ISO 45001 Belgesi Alma Süreci

1 Mevcut durum analizi yapılır.

Kuruluşun iş sağlığı ve güvenliği tehlikeleri, mevcut uygulamaları, dokümantasyon yapısı, yasal uygunluk durumu ve çalışan katılımı değerlendirilir.

2 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi planlanır.

Kapsam, İSG politikası, İSG hedefleri, görev ve sorumluluklar, risk yönetimi yaklaşımı ve proje planı oluşturulur.

3 Sistem ve dokümantasyon hazırlanır.

Tehlike tanımlama ve risk değerlendirme çalışmaları, yasal uygunluk değerlendirmeleri, İSG politikası, İSG hedefleri, operasyonel kontroller, acil durum hazırlıkları, prosedürler, formlar ve gerekli kayıt yapısı kuruluşa özel olarak hazırlanır.

4 Çalışanlara eğitim verilir.

ISO 45001 standardı, İSG sorumlulukları, tehlike ve risk farkındalığı, operasyonel kontroller ve kayıt oluşturma yöntemleri çalışanlara aktarılır.

5 Sistem uygulamaya alınır.

Hazırlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi günlük faaliyetlerde uygulanmaya başlanır ve uygulama kayıtları oluşturulur.

6 İç tetkik ve yönetimin gözden geçirmesi tamamlanır.

Belgelendirme öncesinde sistemin etkinliği iç tetkik ve Yönetimin Gözden Geçirmesi faaliyetleri ile değerlendirilir.

7 Belgelendirme denetimi yapılır.

Bağımsız ve akredite belgelendirme kuruluşu, İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin ISO 45001 standardına uygunluğunu denetler.

8 ISO 45001 Belgesi düzenlenir.

Denetimin başarıyla tamamlanmasının ardından ISO 45001 Belgesi düzenlenir ve yıllık gözetim denetimi süreci başlar.

ISO 45001 Belgesi Almak İçin Gerekli Şartlar

ISO 45001 Belgesi alabilmek için kuruluşun belirli bir sektörde faaliyet göstermesi, belirli sayıda çalışanının bulunması veya belirli bir büyüklüğe ulaşmış olması gerekmez. Üretimden hizmet sektörüne, inşaattan lojistiğe, kamu kurumlarından sağlık kuruluşlarına kadar çalışan sağlığı ve güvenliği riskleri bulunan tüm kuruluşlar ISO 45001 standardını uygulayabilir.

Ancak başarılı bir belgelendirme süreci için bazı temel şartların yerine getirilmesi gerekir. Bu şartlar yalnızca denetimden başarıyla geçmek için değil, İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin günlük faaliyetlerin bir parçası haline gelmesini sağlamak açısından da önemlidir.

Tehlike Tanımlama ve Risk Değerlendirme
Kuruluşun faaliyetlerinden kaynaklanan İSG tehlikeleri belirlenmeli, riskler değerlendirilmeli ve kontrol tedbirleri planlanmalıdır.
Yasal Uygunluk
Kuruluşu ilgilendiren iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı ve diğer uygunluk yükümlülükleri belirlenmeli ve düzenli olarak takip edilmelidir.
İSG Politikası ve Hedefleri
Kuruluşun İSG politikası oluşturulmalı, ölçülebilir İSG hedefleri belirlenmeli ve düzenli olarak izlenmelidir.
Operasyonel Kontroller
İSG risklerini kontrol altında tutacak operasyonel süreçler, talimatlar ve kontrol yöntemleri planlanmalı ve uygulamaya alınmalıdır.
Dokümante Edilmiş Bilgi
Kuruluşun faaliyetlerine uygun prosedürler, kayıtlar, talimatlar ve gerekli dokümantasyon hazırlanmalıdır.
İç Tetkik ve YGG
Belgelendirme öncesinde sistem iç tetkiklerle değerlendirilmeli ve Yönetimin Gözden Geçirmesi toplantısı gerçekleştirilmelidir.

8 Adımda ISO 45001 Belgelendirme Süreci

ISO 45001 Belgesi alma süreci her kuruluşta aynı temel mantıkla ilerlese de faaliyet konusu, İSG riskleri, çalışan sayısı ve organizasyon yapısına göre uygulama detayları değişebilir. Aşağıdaki adımlar, tipik bir ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi kurulum ve belgelendirme sürecini göstermektedir.

1. Mevcut Durum Analizi

Belgelendirme sürecinin ilk aşaması kuruluşun mevcut iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının değerlendirilmesidir. Bu aşamada faaliyetler, tehlikeler, İSG riskleri, mevcut kontroller, yasal uygunluk durumu, dokümantasyon yapısı, çalışan katılımı ve organizasyonel yapı ISO 45001 standardı açısından incelenir.

Bu çalışma sonunda kuruluşun güçlü yönleri, geliştirilmesi gereken alanlar ve belgelendirme sürecinde izlenecek yol haritası belirlenir.

2. İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin Planlanması

Mevcut durum analizinden elde edilen bilgiler doğrultusunda kuruluşa özel İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi planlanır. İSG politikası, İSG hedefleri, organizasyon yapısı, görev ve sorumluluklar, çalışan katılım mekanizmaları ve uygulama planı oluşturulur.

Her kuruluşun faaliyet alanı ve İSG riskleri farklı olduğu için sistem işletmeye özel olarak tasarlanmalıdır.

3. Dokümantasyonun Hazırlanması

Planlama tamamlandıktan sonra ISO 45001 standardının gerektirdiği dokümante edilmiş bilgiler hazırlanır. Tehlike tanımlama ve risk değerlendirme çalışmaları yapılır, yasal uygunluk yükümlülükleri belirlenir, İSG politikası ve hedefleri oluşturulur, operasyonel kontrol süreçleri ile acil durum hazırlıklarına yönelik dokümantasyon hazırlanır.

TOEM Kalite olarak yaklaşımımız, hazır doküman kullanmak yerine kuruluşun gerçek faaliyetlerini yansıtan uygulanabilir ve sürdürülebilir bir İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi oluşturmaktır.

4. Eğitim ve Farkındalık Çalışmaları

Kurulan sistemin etkin şekilde uygulanabilmesi için çalışanlara ISO 45001 standardı, İSG sorumlulukları, İSG politikası, tehlike ve risk farkındalığı, operasyonel kontroller ve acil durum uygulamaları hakkında eğitimler verilir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin başarısı yalnızca İSG sorumlusuna değil, tüm çalışanların sisteme katılımına bağlıdır. Bu nedenle eğitim ve farkındalık çalışmaları belgelendirme sürecinin kritik aşamalarından biridir.

5. Sistemin Uygulamaya Alınması

Hazırlanan dokümanlar, belirlenen sorumluluklar ve planlanan kontroller günlük faaliyetlerde uygulanmaya başlanır. Risk kontrol tedbirleri takip edilir, saha uygulamaları gözden geçirilir, çalışan katılımı sağlanır, olay ve ramak kala bildirimleri değerlendirilir ve gerekli kayıtlar oluşturulur.

Belgelendirme denetimi öncesinde sistemin yalnızca doküman üzerinde değil, fiilen uygulanıyor olması gerekir.

6. İç Tetkik Yapılması

ISO 45001 belgelendirme denetimi öncesinde kuruluşun kendi sistemini iç tetkik ile değerlendirmesi gerekir. İç tetkik; sistemin standart şartlarına, kuruluşun kendi prosedürlerine ve yasal yükümlülüklere uygunluğunu kontrol etmek amacıyla gerçekleştirilir.

İç tetkik sonucunda tespit edilen uygunsuzluklar ve iyileştirme alanları belgelendirme denetimi öncesinde giderilmelidir.

7. Yönetimin Gözden Geçirmesi

Üst yönetim, İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin uygunluğunu, yeterliliğini ve etkinliğini belirli aralıklarla gözden geçirmelidir. Bu kapsamda İSG performansı, hedefler, iç tetkik sonuçları, yasal uygunluk durumu, çalışan geri bildirimleri, olaylar, uygunsuzluklar ve iyileştirme fırsatları değerlendirilir.

Yönetimin Gözden Geçirmesi, ISO 45001 belgelendirme sürecinde üst yönetim liderliğinin önemli kanıtlarından biridir.

8. Belgelendirme Denetimi ve Belgenin Düzenlenmesi

Hazırlık süreci tamamlandıktan sonra kuruluş bağımsız ve akredite bir belgelendirme kuruluşuna başvurur. Belgelendirme kuruluşu genellikle iki aşamalı denetim gerçekleştirir. Birinci aşamada dokümantasyon ve hazırlık seviyesi değerlendirilir. İkinci aşamada ise sistemin sahada ve günlük faaliyetlerde etkin şekilde uygulanıp uygulanmadığı incelenir.

Denetimin başarıyla tamamlanması ve varsa uygunsuzlukların kapatılması sonrasında ISO 45001 Belgesi düzenlenir.

ISO 45001 Belgesi İçin Belgelendirme Kuruluşu Nasıl Seçilir?

ISO 45001 Belgesi, danışmanlık firmaları tarafından değil, bağımsız belgelendirme kuruluşları tarafından düzenlenir. Bu nedenle belge almak isteyen kuruluşların akredite ve yetkin bir belgelendirme kuruluşu seçmesi önemlidir.

Belgelendirme kuruluşu seçerken kuruluşun akreditasyon durumu, denetçi yetkinliği, sektör deneyimi, denetim planlama yaklaşımı ve belgelendirme sürecindeki hizmet kalitesi dikkate alınmalıdır.

Belgelendirme kuruluşunun akredite olması, düzenlenen ISO 45001 Belgesinin ulusal ve uluslararası düzeyde güvenilirliği açısından büyük önem taşır.

Akreditasyon Neden Önemlidir?

Akreditasyon; belgelendirme kuruluşunun uluslararası kabul görmüş kurallar doğrultusunda faaliyet gösterdiğinin bağımsız bir akreditasyon kurumu tarafından doğrulanmasıdır.

Akredite bir kuruluş tarafından düzenlenen ISO 45001 Belgesi; kamu ihalelerinde, özel sektör projelerinde, uluslararası ticarette ve müşteri denetimlerinde daha yüksek güven sağlar. Aynı zamanda belgelendirme sürecinin tarafsız ve uluslararası kabul görmüş kriterlere göre yürütüldüğünü gösterir.

Belgelendirme kuruluşu seçerken yalnızca belge düzenleme yetkisine değil, akreditasyon durumuna da dikkat edilmesi tavsiye edilir.

TOEM Uzmanından Not

TOEM Kalite bir belgelendirme kuruluşu değildir. Kuruluşların ISO 45001 standardına uygun İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemini kurmalarına, uygulamalarına ve belgelendirme denetimine hazırlanmalarına danışmanlık sağlarız. ISO 45001 Belgesi ise bağımsız ve akredite belgelendirme kuruluşları tarafından gerçekleştirilen denetim sonucunda düzenlenmektedir.

ISO 45001 Belgesi Alırken En Sık Yapılan Hatalar

Belgelendirme sürecinde yaşanan problemlerin önemli bir bölümü ISO 45001 standardından değil, İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin yanlış planlanmasından veya eksik uygulanmasından kaynaklanmaktadır.

Hazır doküman kullanmak
Kuruluşun faaliyetlerini yansıtmayan hazır İSG dokümanları, risk analizleri ve prosedürler uygulamada karşılık bulmaz.
Risk değerlendirmesini yüzeysel yapmak
Faaliyetlerden kaynaklanan gerçek tehlikeler ve riskler doğru değerlendirilmediğinde sistemin temeli zayıf kalır ve kontrol tedbirleri sağlıklı oluşturulamaz.
Yasal uygunluğu göz ardı etmek
İş sağlığı ve güvenliği mevzuatının takip edilmemesi veya uygunluk değerlendirmelerinin yapılmaması denetimlerde önemli uygunsuzluklara neden olabilir.
Kayıt oluşturmadan denetime girmek
İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin gerçekten uygulandığını gösteren kayıtlar bulunmadan yapılan başvurular belgelendirme sürecini olumsuz etkileyebilir.
Çalışanları sürece dahil etmemek
İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi yalnızca İSG sorumlusunun değil, tüm çalışanların katılımıyla etkin şekilde uygulanabilir.
Sistemi sadece denetim için kurmak
ISO 45001’in amacı belge almak değil, İSG performansını sürekli geliştiren yaşayan bir yönetim sistemi oluşturmaktır.

Belgelendirme denetiminde başarılı olmak kadar, kurulan İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin günlük faaliyetlerin doğal bir parçası haline gelmesi de uzun vadeli başarının temelini oluşturur.

TOEM Kalite ISO 45001 Danışmanlık Sürecini Nasıl Yönetiyor?

TOEM Kalite olarak ISO 45001 danışmanlık hizmetini yalnızca doküman hazırlama süreci olarak değerlendirmiyoruz. Amacımız, kuruluşun faaliyetlerine uygun, uygulanabilir ve sürdürülebilir bir İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi oluşturmasına rehberlik etmektir.

Danışmanlık sürecimiz mevcut durum analizi ile başlar. Kuruluşun faaliyetleri, İSG tehlikeleri, riskleri, yasal uygunluk yükümlülükleri, mevcut uygulamaları, çalışan katılımı ve organizasyon yapısı değerlendirilir. Elde edilen bulgular doğrultusunda kuruluşa özel bir proje planı hazırlanır.

Süreç boyunca İSG politikası, İSG hedefleri, tehlike tanımlama ve risk değerlendirme çalışmaları, yasal uygunluk çalışmaları, operasyonel kontroller, acil durum hazırlıkları, dokümante edilmiş bilgiler ve gerekli kayıt yapısı birlikte oluşturulur. Hazırlanan sistem yalnızca belgelendirme denetimine yönelik değil, kuruluşun günlük faaliyetlerinde etkin şekilde uygulanabilecek bir yapı üzerine kurulmaktadır.

Belgelendirme öncesinde gerçekleştirilen iç tetkik, Yönetimin Gözden Geçirmesi ve denetim hazırlıkları ile kuruluş sürece hazır hale getirilir. Belgelendirme sonrasında ise gözetim denetimleri ve sürekli iyileştirme faaliyetleri konusunda destek sağlanarak sistemin sürdürülebilirliği desteklenir.

Neden Hazır Doküman Kullanılmasını Önermiyoruz?

İnternette birçok hazır ISO 45001 dokümanı, risk değerlendirme formu, İSG politikası veya prosedür örneği bulunabilir. Ancak bu dokümanlar çoğu zaman kuruluşun faaliyetlerini, kullandığı prosesleri, sahadaki tehlikelerini, İSG risklerini ve yasal yükümlülüklerini yansıtmaz.

ISO 45001 standardının temel amacı, her kuruluşun kendi faaliyetlerine uygun bir İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi oluşturmasıdır. Başka bir işletme için hazırlanmış dokümanların doğrudan kullanılması; İSG risklerinin yanlış değerlendirilmesine, yasal uygunluk eksikliklerine ve denetimlerde uygunsuzluk oluşmasına neden olabilir.

TOEM Kalite olarak tüm danışmanlık projelerinde dokümantasyonu kuruluşun gerçek faaliyetlerine göre hazırlıyoruz. Böylece kurulan sistem yalnızca belgelendirme denetimini geçmek için değil, İSG performansını geliştiren ve günlük faaliyetlerde kullanılan yaşayan bir yönetim sistemi haline geliyor.

TOEM Uzmanından Not

Denetimlerde en sık karşılaştığımız durumlardan biri, internetten indirilen hazır risk değerlendirmeleri ve prosedürlerin işletmenin gerçek faaliyetleriyle örtüşmemesidir. Başarılı bir ISO 45001 sistemi; kopyalanmış dokümanlarla değil, kuruluşun kendi süreçleri, İSG riskleri ve yasal yükümlülükleri dikkate alınarak oluşturulan dokümantasyon ile kurulabilir.

Bu Konular da İlginizi Çekebilir

ISO 45001 hakkında daha detaylı bilgi almak isterseniz aşağıdaki rehberlerimizi de inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

ISO 45001 Belgesi almak zorunlu mudur?

Hayır. ISO 45001 gönüllülük esasına dayanan uluslararası bir yönetim sistemi standardıdır. Ancak kamu ihaleleri, özel sektör şartnameleri, müşteri talepleri veya yüklenici değerlendirme süreçleri doğrultusunda birçok kuruluş için fiilen gerekli hale gelebilmektedir.

ISO 45001 Belgesi kaç yıl geçerlidir?

ISO 45001 Belgesi üç yıl süreyle geçerlidir. Bu süre içerisinde her yıl gözetim denetimleri gerçekleştirilir. Üçüncü yılın sonunda ise yeniden belgelendirme denetimi yapılarak belgenin devamlılığı sağlanır.

ISO 45001 Belgesini kim verir?

ISO 45001 Belgesi, bağımsız ve akredite belgelendirme kuruluşları tarafından gerçekleştirilen denetimler sonucunda düzenlenmektedir. Danışmanlık firmaları belge düzenleyemez; yalnızca belgelendirme sürecine hazırlık konusunda destek sağlar.

ISO 45001 Belgesi almak ne kadar sürer?

Belgelendirme süresi kuruluşun faaliyet alanına, çalışan sayısına, mevcut yönetim sistemi altyapısına ve İSG risklerinin kapsamına göre değişebilir. Hazırlık süreci birkaç haftadan birkaç aya kadar sürebilmektedir.

ISO 45001 danışmanlığı almak zorunlu mudur?

Hayır. Ancak tehlike tanımlama ve risk değerlendirme çalışmalarının doğru yapılması, İSG mevzuatının doğru yorumlanması ve sistemin işletmeye uygun şekilde kurulması açısından profesyonel danışmanlık önemli avantaj sağlar.

ISO 45001 yalnızca üretim yapan firmalar için midir?

Hayır. ISO 45001; üretim, hizmet, lojistik, sağlık, enerji, inşaat, turizm, kamu, bakım, saha hizmetleri ve çalışan sağlığı ile güvenliği riskleri bulunan birçok farklı sektörde uygulanabilmektedir.

ISO 45001 Belgesi almak için İSG uzmanı çalıştırmak gerekir mi?

ISO 45001 standardı tek başına böyle bir zorunluluk getirmez. Ancak kuruluşun çalışan sayısı, tehlike sınıfı ve faaliyet konusuna bağlı olarak iş sağlığı ve güvenliği mevzuatından kaynaklanan farklı yasal yükümlülükleri bulunabilir.

ISO 45001 diğer yönetim sistemleri ile birlikte uygulanabilir mi?

Evet. ISO 45001; ISO 9001, ISO 14001, ISO 50001, ISO 27001 ve diğer ISO yönetim sistemi standartları ile entegre şekilde kurulabilir ve yönetilebilir.

Belgelendirme denetiminde nelere bakılır?

Denetimde İSG politikası, tehlike tanımlama ve risk değerlendirme çalışmaları, yasal uygunluk değerlendirmeleri, operasyonel kontroller, acil durum hazırlıkları, kayıtlar, iç tetkik sonuçları, Yönetimin Gözden Geçirmesi faaliyetleri ve sistemin fiilen uygulanıp uygulanmadığı değerlendirilir.

ISO 45001 Belgesi aldıktan sonra süreç tamamlanmış olur mu?

Hayır. Belgelendirme süreci, İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin başlangıcıdır. Belgenin geçerliliğinin devam edebilmesi için sistemin uygulanması, yıllık gözetim denetimlerinden başarıyla geçilmesi ve sürekli iyileştirme çalışmalarının sürdürülmesi gerekir.

ISO 45001 Belgesi İçin Doğru Yol Haritasını Oluşturun

ISO 45001 Belgesi alma süreci yalnızca bir belgelendirme çalışması değil, kuruluşun iş sağlığı ve güvenliği risklerini sistematik şekilde yönetmeye yönelik stratejik bir yönetim yaklaşımıdır.

Doğru planlanan bir İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi; yasal uygunluğun sağlanmasına, İSG risklerinin kontrol altına alınmasına, çalışan katılımının güçlenmesine, güvenlik kültürünün gelişmesine ve sürekli iyileştirme yaklaşımının kurumsallaşmasına katkı sağlar.

Belgelendirme sürecine başlamadan önce mevcut durumun doğru analiz edilmesi, kuruluşun İSG risklerinin belirlenmesi ve uygulanabilir bir yol haritası oluşturulması başarılı sonuçlar elde edilmesinde önemli rol oynar.

ISO 45001 Danışmanlık

ISO 45001 Belgesi sürecinizi doğru planlayalım.

Kuruluşunuza uygun yol haritasının belirlenmesi, süreç planlaması ve İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin kurulması konusunda TOEM Kalite ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.

ISO belgesi fiyatı ve teklif

Ön teklif almak için butona tıklayarak teklif sayfamıza geçebilir, talebinizi orada iletebilirsiniz; ekibimiz değerlendirdikten sonra size dönüş yapar.