ISO 45001 Rehberi

ISO 45001 Prensipleri, Amaçları ve İSG Terimleri

ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi yalnızca bir belgelendirme standardı değil; kuruluşların çalışan sağlığını korumasını, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemesini, İSG risklerini sistematik şekilde yönetmesini ve güvenli çalışma kültürünü sürekli geliştirmesini hedefleyen uluslararası bir yönetim modelidir. Bu rehberde ISO 45001’in amacı, İSG yönetim prensipleri, temel iş sağlığı güvenliği terimleri ve standardın uygulama mantığını kapsamlı şekilde inceleyebilirsiniz.

Teklif ve Bilgi Al ISO 45001 Ana Sayfası

ISO 45001’in Temel Amacı Nedir?

ISO 45001 standardının temel amacı; kuruluşların çalışan sağlığını ve güvenliğini korumasını, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemesini, iş sağlığı ve güvenliği risklerini sistematik şekilde belirlemesini ve İSG performansını sürekli iyileştirmesini sağlayacak etkin bir yönetim sistemi oluşturmaktır.

Standart, yalnızca yasal İSG yükümlülüklerine uyumu hedeflemez. Aynı zamanda tehlikelerin önceden belirlenmesini, risklerin değerlendirilmesini, çalışanların sürece katılmasını, acil durumlara hazırlığın güçlendirilmesini ve kuruluş genelinde güvenlik kültürünün geliştirilmesini amaçlar.

Bu yaklaşım sayesinde kuruluşlar hem çalışanlarını daha etkin şekilde koruyabilir hem de operasyonel süreklilik, kurumsal itibar ve sürdürülebilir iş yapısı açısından daha güçlü bir yönetim modeli oluşturabilir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi Nedir?

İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi (İSGYS); bir kuruluşun iş sağlığı ve güvenliği politikasına ve İSG hedeflerine ulaşmasını sağlamak amacıyla faaliyetlerini planladığı, uyguladığı, izlediği ve sürekli geliştirdiği yönetim yapısını ifade eder.

Bu sistem;

• tehlikelerin belirlenmesini,
• İSG risklerinin ve fırsatlarının değerlendirilmesini,
• yasal ve diğer şartların takip edilmesini,
• operasyonel kontrollerin oluşturulmasını,
• çalışan katılımı ve danışma mekanizmalarının işletilmesini,
• İSG performansının ölçülmesini,
• sürekli iyileştirmenin sağlanmasını

amaçlayan bütünleşik bir yönetim yaklaşımıdır.

ISO 45001 standardı da bu iş sağlığı ve güvenliği yönetim sisteminin uluslararası kabul görmüş çerçevesini oluşturmaktadır.

ISO 45001 Kuruluşlara Ne Kazandırır?

Doğru şekilde uygulanan bir İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi;

• iş kazalarının azaltılmasına,
• meslek hastalıklarının önlenmesine,
• yasal uygunluk yükümlülüklerinin daha etkin yönetilmesine,
• çalışan farkındalığının ve katılımının artmasına,
• acil durum hazırlıklarının güçlenmesine,
• üretim ve hizmet sürekliliğinin desteklenmesine,
• kurumsal itibarın güçlenmesine

önemli katkılar sağlar.

Bu nedenle ISO 45001, günümüzde yalnızca bir belgelendirme standardı olarak değil; çalışan güvenliğini stratejik bir yönetim konusu olarak ele almak isteyen kuruluşların benimsediği çağdaş bir İSG ve yönetim modeli olarak değerlendirilmektedir.

ISO 45001’in Temel İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Prensipleri

ISO 45001 standardı, etkin bir İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin oluşturulmasını sağlayan temel İSG yönetimi prensipleri üzerine kurulmuştur.

Bu prensipler yalnızca standardın maddelerini anlamak için değil, iş sağlığı ve güvenliği yaklaşımını günlük faaliyetlerin doğal bir parçası haline getirmek için de önemlidir. Standardın tüm maddeleri, bu prensiplerin kuruluş içerisinde uygulanmasını destekleyecek şekilde hazırlanmıştır.

1. Çalışan Sağlığını ve Güvenliğini Koruma

İş sağlığı ve güvenliği yönetiminin temel amacı, çalışanların iş nedeniyle zarar görmesini önlemek ve güvenli çalışma ortamları oluşturmaktır.

Kuruluşlar yalnızca meydana gelen kazalara müdahale etmekle yetinmemeli; tehlikeleri kaynağında belirlemeli, riskleri azaltmalı ve çalışanların güvenliğini sürekli iyileştirecek önleyici bir yaklaşım benimsemelidir.

2. Liderlik

Üst yönetimin İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemine liderlik etmesi, sistemin başarısı açısından kritik öneme sahiptir.

Yönetimin İSG politikasını sahiplenmesi, İSG hedeflerini desteklemesi, gerekli kaynakları sağlaması ve çalışan katılımını teşvik etmesi güvenlik kültürünün kuruluş genelinde yayılmasını sağlar.

3. Çalışanların Katılımı ve Danışma

ISO 45001 standardında çalışan katılımı ve danışma yaklaşımı önemli bir yer tutar.

Kuruluş içerisindeki tüm çalışanların tehlikeleri bildirmesi, risk kontrollerine katkı sağlaması, güvenli çalışma kurallarını uygulaması ve iyileştirme faaliyetlerine dahil olması İSG yönetim sisteminin etkinliğini doğrudan etkiler.

Yetkin, bilinçli ve sürece dahil edilen çalışanlar iş kazalarının önlenmesinde önemli rol oynar.

4. Risk Temelli Yaklaşım

ISO 45001, İSG yönetiminde risk temelli düşünmeyi temel alır.

Tehlikelerin belirlenmesi, risklerin değerlendirilmesi, kontrol tedbirlerinin planlanması ve etkinliğinin izlenmesi standardın ana uygulama alanlarından biridir.

Kuruluşlar yalnızca mevcut riskleri değil; değişikliklerden, yeni proseslerden, yüklenici faaliyetlerinden, bakım çalışmalarından ve acil durum senaryolarından doğabilecek riskleri de değerlendirmelidir.

5. İyileştirme

Sürekli gelişim, ISO 45001 standardının temel prensiplerinden biridir.

Kuruluşlar yalnızca iş kazası veya uygunsuzluk ortaya çıktığında müdahale etmek yerine İSG performansını geliştirecek fırsatları düzenli olarak değerlendirmelidir.

İyileştirme faaliyetleri İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin canlı kalmasını sağlar.

6. Kanıta Dayalı Karar Verme

Doğru İSG kararları, doğru verilere dayanmalıdır.

ISO 45001; kaza kayıtları, ramak kala bildirimleri, risk değerlendirmeleri, ölçümler, sağlık gözetimi sonuçları, iç tetkik bulguları ve performans göstergeleri kullanılarak objektif kararlar alınmasını teşvik eder.

Kararlar yalnızca varsayımlara değil; ölçülebilir İSG verilerine dayanmalıdır.

7. İlgili Taraf ve Uygunluk Yönetimi

Kuruluşun İSG performansı yalnızca kendi çalışanlarına bağlı değildir.

Yükleniciler, taşeronlar, ziyaretçiler, müşteriler, resmi kurumlar, belgelendirme kuruluşları ve diğer ilgili tarafların beklentileri İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin önemli bir parçasıdır.

Yasal ve diğer şartların doğru belirlenmesi ve ilgili taraf beklentilerinin dikkate alınması uzun vadeli İSG performansını destekler.

7 Prensibin Ortak Amacı

Bu prensipler birlikte değerlendirildiğinde ISO 45001 standardının yalnızca iş kazalarını azaltmayı değil; iş sağlığı ve güvenliği yönetimini kuruluşun stratejik yönetim anlayışının bir parçası haline getirmeyi hedeflediği görülmektedir.

Kuruluşun tüm faaliyetlerinin tehlikeler, İSG riskleri, yasal yükümlülükler, çalışan katılımı, operasyonel kontroller, risk temelli düşünme ve sürekli iyileştirme yaklaşımıyla yönetilmesi bu prensiplerin ortak amacını oluşturur.

ISO 45001’de Süreç Yaklaşımı ve PUKÖ Döngüsü

ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin temelinde yalnızca prosedürler veya dokümanlar değil; İSG risklerinin kontrol edildiği süreçler ve bu süreçlerin sürekli geliştirilmesi yer alır.

Bu nedenle standart, tüm faaliyetlerin iş sağlığı ve güvenliği bakış açısıyla planlanmasını ve PUKÖ (Planla-Uygula-Kontrol Et-Önlem Al) döngüsü ile sürekli iyileştirilmesini önerir.

Bu yaklaşım uygulandığında İSG yönetim sistemi yaşayan ve gelişen bir yapıya dönüşür.

Süreç Yaklaşımı Nedir?

Süreç yaklaşımı; kuruluş içerisindeki faaliyetlerin birbirinden bağımsız işler olarak değil, birbirini etkileyen ve İSG sonuçları doğuran süreçler olarak yönetilmesini ifade eder.

Her süreç;

• belirli girdilere,
• tanımlanmış faaliyetlere,
• sorumlulara,
• İSG risk ve fırsatlarına,
• ölçülebilir çıktılara

sahip olmalıdır.

Bir sürecin çıktısı çoğu zaman başka bir sürecin girdisini oluşturur. Bu nedenle süreçler arasındaki etkileşim doğru yönetildiğinde iş sağlığı ve güvenliği performansı daha etkin şekilde kontrol edilebilir.

PUKÖ Döngüsü Nedir?

PUKÖ Döngüsü (Planla - Uygula - Kontrol Et - Önlem Al), iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerinde kullanılan en temel sürekli iyileştirme modelidir.

ISO 45001 standardındaki tüm faaliyetler bu döngü mantığı üzerine kurulmuştur.

Risk Temelli Düşünme Nedir?

ISO 45001 ile birlikte risk temelli düşünme yaklaşımı iş sağlığı ve güvenliği yönetim sisteminin temel unsurlarından biri haline gelmiştir.

Kuruluşlardan yalnızca mevcut İSG risklerini yönetmeleri değil, tehlikeleri ve fırsatları önceden belirleyerek gerekli önlemleri planlamaları beklenmektedir.

Risk temelli düşünme yaklaşımı sayesinde;

• iş kazaları önceden öngörülebilir,
• meslek hastalığı riskleri azaltılabilir,
• yasal uygunluk riskleri kontrol altına alınabilir,
• operasyonel kontroller daha güvenilir hale gelir,
• İSG performansını geliştirecek fırsatlar daha etkin değerlendirilebilir.

Bu yaklaşım özellikle Madde 6 - Planlama kapsamında değerlendirilmektedir.

İSG Hedefleri Nasıl Belirlenmelidir?

ISO 45001 standardına göre İSG hedefleri yalnızca belirlenmekle kalmamalı, aynı zamanda ölçülebilir ve takip edilebilir olmalıdır.

En yaygın kullanılan yöntem SMART yaklaşımıdır.

İSG hedefleri kuruluşun İSG politikası ile uyumlu olmalı ve düzenli olarak gözden geçirilmelidir.

İSG Performansı Neden Ölçülür?

İş sağlığı ve güvenliği yönetim sisteminde ölçülmeyen bir performansın geliştirilmesi mümkün değildir.

Bu nedenle kuruluşlar İSG performanslarını düzenli olarak izlemeli ve analiz etmelidir.

Ölçme ve değerlendirme çalışmaları sayesinde;

• kaza ve ramak kala bildirimleri takip edilir,
• risk kontrol tedbirlerinin etkinliği analiz edilir,
• yasal uygunluk durumu değerlendirilir,
• sağlık ve güvenlik göstergeleri gözden geçirilir,
• sürekli iyileştirme faaliyetleri planlanır.

Bu çalışmalar ISO 45001’in performans değerlendirme yaklaşımının temelini oluşturur.

ISO 45001’de En Çok Kullanılan İş Sağlığı ve Güvenliği Terimleri

ISO 45001 standardı uygulanırken belirli kavramlar sürekli karşımıza çıkar. Bu terimlerin doğru anlaşılması, standardın şartlarının doğru yorumlanmasını ve İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin daha etkin uygulanmasını sağlar.

Aşağıda ISO 45001 kapsamında en sık kullanılan iş sağlığı ve güvenliği terimlerini bulabilirsiniz.

İş Sağlığı ve Güvenliği

İş sağlığı ve güvenliği; çalışanların işten kaynaklanan yaralanma, hastalık, sağlık bozulması ve güvenlik risklerinden korunmasını amaçlayan sistematik faaliyetlerin tamamıdır.

ISO 45001’e göre İSG yalnızca kişisel koruyucu donanım kullanımı veya yasal prosedürlerden ibaret değildir. İşin planlanmasından operasyonel kontrole, çalışan katılımından performans değerlendirmeye kadar tüm yönetim yapısını kapsar.

İSG Politikası

İSG Politikası; üst yönetim tarafından oluşturulan ve kuruluşun iş sağlığı ve güvenliğine bakış açısını, temel taahhütlerini ve yönetim yönünü ortaya koyan resmi beyandır.

İSG politikası;

• kuruluşun amacına ve bağlamına uygun olmalı,
• İSG hedeflerine temel oluşturmalı,
• yaralanma ve sağlık bozulmasının önlenmesi taahhüdünü içermeli,
• yasal ve diğer şartlara uyumu desteklemeli,
• çalışanların danışma ve katılımını teşvik etmeli,
• çalışanlar tarafından bilinmeli,
• düzenli olarak gözden geçirilmelidir.

İSG Hedefi

İSG hedefleri, kuruluşun İSG politikasını hayata geçirmek amacıyla belirlediği ölçülebilir sonuçlardır.

ISO 45001 standardına göre İSG hedefleri;

• ölçülebilir,
• izlenebilir,
• gerçekleştirilebilir,
• kuruluşun İSG politikası ve stratejik hedefleriyle uyumlu

olmalıdır.

Tehlike

Tehlike; yaralanmaya, sağlık bozulmasına veya iş sağlığı ve güvenliği açısından olumsuz bir sonuca yol açabilecek kaynak, durum veya davranıştır.

Makine hareketli parçaları, elektrik, yüksekte çalışma, kimyasal maddeler, ergonomik zorlanmalar, gürültü, sıcak çalışma ve psikososyal faktörler tehlikelere örnek olarak verilebilir.

İSG Riski

İSG riski; bir tehlikenin gerçekleşme olasılığı ile gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkabilecek zararın birleşimidir.

ISO 45001 standardında risk yönetimi, kazalar ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek yerine riskleri önceden belirlemeyi ve gerekli kontrol tedbirlerini planlamayı amaçlar.

Fırsat

Fırsat; kuruluşun İSG performansını geliştirebilecek olumlu durumları ifade eder.

ISO 45001 yalnızca risklerin azaltılmasını değil, çalışan güvenliği ve İSG performansını iyileştirecek fırsatların da değerlendirilmesini ister.

Uygunluk Yükümlülüğü

Uygunluk yükümlülüğü; kuruluşun uymak zorunda olduğu yasal şartlar ile gönüllü olarak kabul ettiği diğer İSG şartlarını ifade eder.

İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, müşteri şartları, sözleşmeler, sektör gereklilikleri, yüklenici şartları ve kurumsal kurallar uygunluk yükümlülüğü kapsamında değerlendirilebilir.

Uygunsuzluk

Uygunsuzluk; belirlenen İSG şartlarının, uygunluk yükümlülüklerinin veya standardın herhangi bir maddesinin karşılanamaması durumudur.

Uygunsuzluk;

• iş kazaları,
• ramak kala olayları,
• iç tetkikler,
• dış denetimler,
• yasal uygunluk değerlendirmeleri,
• operasyonel kontrol eksiklikleri

sonucunda tespit edilebilir.

Düzeltici Faaliyet

Düzeltici faaliyet, oluşan bir uygunsuzluğun tekrar etmesini önlemek amacıyla gerçekleştirilen sistematik çalışmalardır.

ISO 45001’e göre yalnızca hatayı düzeltmek yeterli değildir.

Önemli olan;

• kök nedeni bulmak,
• gerekli aksiyonları planlamak,
• etkinliğini doğrulamak,
• tekrarını önlemektir.

İç Tetkik

İç tetkik; kuruluşun İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemini kendi içerisinde değerlendirdiği sistematik denetim faaliyetidir.

İç tetkikler sayesinde;

• İSG uygunsuzlukları erken tespit edilir,
• yasal uygunluk durumu gözden geçirilir,
• iyileştirme fırsatları belirlenir,
• dış denetimlere hazırlık sağlanır.

Yönetimin Gözden Geçirmesi

Yönetimin Gözden Geçirmesi; üst yönetimin İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin etkinliğini değerlendirdiği planlı toplantılardır.

Bu toplantılarda;

• İSG hedefleri,
• kaza ve ramak kala sonuçları,
• yasal ve diğer şartlar,
• iç tetkik sonuçları,
• riskler,
• iyileştirme fırsatları

değerlendirilir.

Dokümante Edilmiş Bilgi

ISO 45001 standardında prosedür ve kayıt kavramları yerine dokümante edilmiş bilgi ifadesi kullanılmaktadır.

Bu kapsam;

• prosedürleri,
• talimatları,
• formları,
• kayıtları,
• raporları,
• elektronik dokümanları

içermektedir.

İlgili Taraf

İlgili taraf; kuruluşun İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminden etkilenen veya kuruluşun İSG performansını etkileyebilecek kişi, kurum veya kuruluşları ifade eder.

Bunlara örnek olarak;

• çalışanlar,
• yükleniciler,
• taşeronlar,
• ziyaretçiler,
• müşteriler,
• tedarikçiler,
• resmi kurumlar,
• belgelendirme kuruluşları

gösterilebilir.

Sürekli İyileştirme

Sürekli iyileştirme; İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin performansını artırmak amacıyla gerçekleştirilen planlı geliştirme faaliyetlerinin tamamını ifade eder.

Bu yaklaşım ISO 45001 standardının temel prensiplerinden biridir ve İSG yönetim sisteminin yaşayan bir yapı olmasını sağlar.

TOEM Uzmanından Değerlendirme

İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sisteminin başarısı yalnızca prosedürlerin hazırlanmasına bağlı değildir. İSG politikasının benimsenmesi, tehlikelerin doğru belirlenmesi, risklerin kontrol altına alınması, çalışan katılımının sağlanması, uygunluk yükümlülüklerinin yönetilmesi ve sürekli iyileştirme kültürünün oluşturulması; ISO 45001’in kuruluşlara sağladığı en önemli kazanımlardır.

Bu nedenle İSG terimlerini doğru anlamak, standardın maddelerini ezberlemekten çok daha değerlidir.

Denetimlerde En Sık Yapılan Hatalar

ISO 45001 standardı doğru anlaşıldığında uygulanabilir ve sürdürülebilir bir yönetim sistemi sunar. Ancak belgelendirme denetimlerinde karşılaşılan uygunsuzlukların önemli bir bölümü, standardın yanlış yorumlanması veya yalnızca dokümantasyon odaklı ele alınmasından kaynaklanmaktadır.

Denetçi Tavsiyesi

TOEM Uzmanından Son Değerlendirme

ISO 45001 standardı; iş sağlığı ve güvenliğini yalnızca risk analizi veya yasal mevzuat takibi olarak değil, kuruluşun tüm yönetim anlayışını kapsayan bir sistem olarak ele alır.

Tehlikelerin belirlenmesi, İSG risklerinin değerlendirilmesi, uygunluk yükümlülüklerinin yönetilmesi, çalışanların danışma ve katılımı, risk temelli düşünme ve sürekli iyileştirme prensipleri birlikte uygulandığında kuruluşlar İSG performanslarını daha sistematik şekilde geliştirebilir.

TOEM Kalite olarak danışmanlık çalışmalarımızda temel hedefimiz yalnızca ISO 45001 Belgesi alınmasını sağlamak değil; standardın kuruluş kültürünün bir parçası haline gelmesine destek olmaktır.

Bu Konular da İlginizi Çekebilir

ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi hakkında daha fazla bilgi edinmek için aşağıdaki rehberlerimizi de inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular